dziennik 2004-12-21 07:19:00

MĘDRCA NIE WPRAWIA W PYCHĘ SUKCES, A PORAŻKA NIE WYWOŁUJE W NIM PRZYGNĘBIENIA; ZAWSZE BOWIEM DĄŻY DO TEGO, ABY NAJBARDZIEJ POLEGAĆ NA SOBIE, ABY Z SIEBIE CZERPAĆ WSZELKĄ RADOŚĆ. Seneka Młodszy.

Lucius Anneus SENEKA (Młodszy) – ok. 4 p.n.e. – 65 n.e.- przedstawiciel rzymskiej doktryny stoickiej, myśliciel, polityk. Głosił, że istnieje przede wszystkim materia zaopatrzona w energię ( pneuma). Szczęście osiągamy poprzez etykę i sztukę kontemplacji. Trzeba umieć godnie żyć i godnie umrzeć. Mędrzec nie zwraca uwagi na przeciwstawieństwa losu, które są niczym w porównaniu z wiecznością, przemijalnością. Seneka jest przedstawicielem późnego stoicyzmu. Swymi tekstami pisanymi dla teatru ( m.in. „Trojanki”, „Medea”, „Fedra”, „Edyp”, „Agamemnon”, „Tiestes”) oddziałał na twórczość Shakespeare’a , Corneille’a, Racine’a.

Jednym z prezentów, jakie dostałam na urodziny, jest książka Wydawnictwa Naukowego pt. „Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych”, uwielbiam książki zajmujące sie obyczajem, wszelkie z zakresu kultury materialnej, norm , obyczajów, a ta książka jest szczególnie przejrzysta i interesujaca. Rola i znaczenie kobiety, dziecka, życie rodzinne, towarzyskie i publiczne, w wiekach średnich, przez czasy nowożytne, w Posce rozbiorów i międzywojenej… czytelnictwo, moda, higiena, ubiór, śmierć, małżeństwo, religijność, gościonność, rozwody i separacja, sztuka jedzenia… uwielbiam. Szczególnie zainteresował mnie rozdział opracowany przez pana Tadeusza Czekalskiego „Czasy współczesne”, obejmujący czas od wybuchu II wojny światowej do początku XXI wieku, czyli czasy, na które przypada duża część mojego życia, moje dzieciństwo i młodość (urodziłam się w grudniu 52):

Był to okres zmniejszania się znaczenia normatywnej roli obyczaju, a zarazem jego przekształcenia się w zwyczaj życia codziennego. W hierarchii dopuszczalnych zachowań coraz mniejszą rolę odgrywały te, które są identyfikowane z pojęciem  „dobrego wychowania”, a także „ przyzwoitości”. Termin „obyczajny”, kiedyś ściśle wiążący się z kryteriami oceny moralności człowieka, stał się pojęciem anachronicznym. Równolegle upowszechniło się pojęcie „obyczajowy”, tyleż enigmatyczne, co pozbawione charakteru wartościującego. Znacznie większą rolę odgrywał obyczaj ujmowany jako forma komunikacji społecznej czy element identyfikacji grupowej…

Rozdział kończy się tak:

Osobliwością 2 połowy XX wieku stało się kreowanie obyczajowych „sztucznych światów”. Współczesna rzeczywistość, której istotą stał się szybki przekaz informacji, poddaje się uproszczeniom, które w pewnym sensie kreację „sztucznych światów” podtrzymują. Nigdy przedtem pojęcie obyczaju nie znaczyło tak wiele. Uwzględaniając chaotyczne i przypadkowe nadużywanie tego pojęcia(…) W transmisji obyczajów coraz mniejszą rolę odgrywa przekaz międzypokoleniowy. Niewątpliwą i widoczną zmianą kulturową jest złagodzenie sankcji towarzyszących łamaniu zasad obyczajowych…

Na koniec próba opisu obyczaju końca wieku, naszego czasu, próba opisu naszego życia rodzinnego, domowego, naszych ubiorów, zwyczajów w pracy, sposobów żywienia, wypoczywania, rola jaką mają dzieci w naszym życiu i nasze sposoby ich wychowywania, próba opisania naszych elit i życia politycznego itd., itd….

Odejście od komunizmu przyniosło także upublicznienie życia towarzyskiego osób, które wyróżnia zasobność lub zajmowana pozycja społeczna. Na koncertach i balach spotykają się przedstawiciele „elity” ubrani we fraki, smokingi i suknie wieczorowe, rzadko widywane przed 1989 rokiem. Pretekstem stają się inauguracje, promocje i jubileusze, a także imieniny czy urodziny. Nadążanie za modą sprawia, że dokonuje się proces „snobilitacji”, a w niektórych miejscach „wypada bywać”. Ozdobami imprez dla „śmietanki towarzyskiej” są z reguły piękne kobiety: modelki i piosenkarki. Poza bliskimi znajomymi zaprasza się ludzi, o których często się pisze – ze świata polityki, biznesu i kultury, mieszczących się w kręgu szerokiego i nieprecyzyjnego pojęcia „gwiazda”. Udział w takich imprezach należy do obowiązków zawodowych dziennikarzy i fotoreporterów – można tam zbierać plotki, także intymne, z których korzysta później prasa brukowa. Zabiegające o sławę gwiazdy chętnie dzielą się wyssanymi z palca informacjami o swoich lub cudzych gustach estetycznych czy seksualnych bądź o szczegółach wyposażenia mieszkań. Celem fotoreporterów stają się nietypowe zachowania osób znanych. Przypadkowe ujęcia, wypowiedzi, mogą posłużyć za materiał do kolejnego „sensacyjnego” i pozbawionego cienia prawdy artykułu.(…)Odpoczynek stał się swego rodzaju ucieczką od niestabilnej sceny politycznej, na której więcej emocji niż argumentów. Obyczaj polityczno – wiecowy, który na niewielką skalę i zwykle źle zorganizowany pojawiał się w okresowych kryzysach poczynając od 1956 r. dojrzał w 1981 r. i udoskonalił się w 1989r. Popularność obyczaju wiecowego wynikała między innymi z tego ze zanim zdołano się uporać z dolegliwościami i lękami poprzedniej epoki, pojawiły się nowe, związane z realiami wolnego rynku i zagrodzeniem bezpieczeństwa. Klasa polityczna jest głownie zainteresowana sporami zastępczymi, o dużej dynamice politycznej (aborcja, lustracja, „czyste ręce”), albo tylko częściowym rozwiązywaniem problemów. Wyborcy – traktowani jak niesforne dzieci- są hołubieni w obliczu zbliżających się wyborów. Akty prawne uchwalane przed wyborami pełnią funkcję podarunku dla wyborców, którzy powinni się za nie odwdzięczyć odpowiednią decyzją podjętą w trakcie wyborów. (….) Zachwiana komunikacja między elitami i „ masami” wywołuje często zachowania nieprzewidywalne ze strony wyborców. Miejsce wielkich słów – wolność, niepodległość, tożsamość narodowa – i heroicznej walki o zachowanie tych wartości zajmują niezliczone problemy dnia codziennego i zmagania, które są heroiczne głownie w wymiarze jednostkowym.

Jak trudno opisać i nazwać czas, w którym się żyje, odczytać i zanotować reguły w nim panujące…wszelkie tego rodzaju próby fascynują.

Dobrego dnia.